Bin Hikaye |  Toplum & İnsan

Dünya genelinde karşı karşıya olduğumuz pek çok ortak sorundan biri de kuşkusuz nüfusun hızla yaşlanması ve beraberinde getirdiği o puslu belirsizlikler. Aslına bakarsanız, bugün dünyanın neresine giderseniz gidin; o eski, gürültülü ve kalabalık sofraların yerini derin, biraz da hüzünlü bir sessizlik alıyor. 1960’lı yılları bir düşünün; her kadının ortalama beş çocuk doğurduğu o yılları… Bugün ise küresel ölçekte “Toplam Doğurganlık Hızı” dediğimiz o kritik veri 2.2’ye gerilemiş durumda. Türkiye ise TÜİK’in son verilerine göre 1.51 gibi bir rakama, yani neredeyse “biyolojik bir fren” noktasına gelmiş vaziyette.

​Peki, tam olarak nedir bu hız? Aslında bir kadının doğurgan olduğu dönem boyunca dünyaya getirdiği ortalama çocuk sayısını ifade ediyor. Yani bir toplumun yarınını bugününden hesaplama biçimi; bir nevi geleceğin projeksiyonu. İşte demografların dilinden düşürmediği meşhur “2.1” eşiği, aslında toplumun hayatta kalma pusulasıdır. Bir nüfusun dışarıdan göç almadan, sadece kendi doğumlarıyla mevcudiyetini koruyabilmesi için gereken o sihirli denge noktasıdır bu. Buradaki “2” rakamı matematiksel olarak anne ve babanın yerini doldururken; o kritik “0.1” ise hayatın beklenmedik kayıplarına, çocuk ölümlerine karşı bir emniyet payı bırakıyor. Ancak biz bugün o eşiğin çok uzağındayız; toplumlar olarak sessizce ve derinden bir erime sürecine girdik.

​Mesele sadece boş okul sıralaru değil?

​Peki, neden bu kadar endişeliyiz? Mesele sadece okul sıralarının boş kalması mı? Keşke öyle olsa. Asıl büyük dert, “demografik kış” dediğimiz o soğuk gerçeklik. Yaşlanan bir toplum demek, sadece emekli maaşlarını nasıl ödeyeceğiz sorusu değildir; bu aynı zamanda bir toplumun risk alma iştahını, yeni dünyalar kurma cesaretini ve hayata olan o taze bakışını kaybetmesi demektir. Genç enerjinin çekildiği bir dünyada hayat giderek daha durağan, daha defansif ve daha yalnız bir hale bürünüyor.

​Burada asıl hatayı, bu düşüşü sadece kadının kariyerine veya eğitimine bağlayarak yapıyoruz. Bu, kabul edelim ki oldukça adaletsiz bir bakış açısı. 2.1 eşiği kadının tek başına omuzlaması gereken biyolojik bir görev değil; aksine sistemin ve erkeğin bu yeni hayattaki rolüyle ilgili bir meseledir. Modern iş hayatı; sanki eve gidince çamaşır yıkayacak, çocuk uyutacak veya yemek yapacak kimse yokmuş gibi tasarlanmış bir “ideal çalışan” modeli üzerine kurulu. Erkeğin sadece “rızık getiren” değil, “bakım veren” bir yoldaşa dönüşmediği; kreş imkanlarının ve esnek çalışma modellerinin yaygınlaşmadığı bir dünyada o 2.1 rakamı hep bir hayal olarak kalacak. Bir babanın çocuğunun ateşlendiği gece başında beklemesi artık bir “yardım” değil, hayatın tam merkezi olmalıdır.

Umudu İnşa etmek

Daha yaşanabilir bir dünya modeli mümkün mü? Elbette. Ama bu sadece devletin üç beş kuruş çocuk yardımı yatırmasıyla olacak iş değil. Bizim umudu ve adaleti yeniden inşa etmemiz lazım. Genç bir çiftin “Bu dünyaya çocuk getirilir mi?” sorusuna tereddütsüz “Evet!” diyebilmesi için; şehirlerin çocuk dostu olduğu, barınma kaygısının yaşanmadığı ve ebeveynliğin bir “kariyer intiharı” sayılmadığı bir ekosisteme ihtiyacımız var.

​Tüm bunları anlatırken bana, “Peki siz bu 2.1 kuralına uydunuz mu ki bize anlatıyorsunuz?” diye sorabilirsiniz. Haklısınız da. Ama sorun tam olarak burada: Bugün pek çok insan çocuk istemediği için değil, bu sistemin içinde bir çocuğa hak ettiği o güvenli, huzurlu ve zamanı bol dünyayı sunamayacağından korktuğu için geri duruyor. Bu yazı bir “doğurun” çağrısı değil; “neden doğuramıyoruz ya da neden çekiniyoruz?” sorusunun toplumsal cevabıdır.

​Ben uymamış olabilirim, çünkü belki de ben de bu sistemin yorduğu o kalabalıklardan biriyim. Belki ben de bu istatistiği aşağı çekenlerden biriyim; ancak tam da bu yüzden, bizi bu karara iten o devasa sosyal ve ekonomik mekanizmayı sorgulamak zorundayım. Sonuçta mesele sadece rakamları yukarı çekmek değil; dünyaya gelen her insanın neşeyle, güvenle ve onuruyla yaşayabileceği bir hikâyeyi hep birlikte kurabilmek. Eğer biz yaşamın kendisini yeniden cazip ve adil kılabilirsek, o 2.1 eşiği bir istatistik olmaktan çıkıp hayatın doğal, neşeli bir ritmine dönüşecektir.

​Kaynakça:

​TÜİK: "Doğum İstatistikleri" bültenleri.

​Dünya Bankası: "Fertility rate, total (births per woman)" veri seti.

​UNFPA: "State of World Population" raporları.

​OECD Family Database: Ülkelerin ebeveyn izni ve çalışma hayatı düzenlemeleri karşılaştırmalı verileri.