Bin Hikaye |  Toplum & İnsan

Büyük şehirlerin kalabalık caddelerinde, metrolarda, ışıklı ekranların başında hep aynı şeyi arıyoruz: Bir ses, bir nefes, "Seni duyuyorum" diyen bir çift göz. Her gün aynı saatte çalan alarmlar, birbirini tekrar eden renksiz rutinler, ekrandan üzerimize boca edilen siyasi ve ekonomik kaygılar arasında ruhumuz giderek daralıyor. 

Gelecek endişesinin ve gündelik hayatın o bitmek bilmeyen hengamesinin içinde debelenirken, iletişim kurmak için icat ettiğimiz bunca alet edevatın ortasında belki de insanlık tarihinin en yalnız, en birbirine yabancı dönemini yaşıyoruz. Herkesin sadece kendi hikayesini bağıra çağıra anlatmak istediği, ama kimsenin yanındakinin omzuna dokunup "Anlat, dinliyorum" demediği bir gürültü çağındayız.

​Kendi içimize o kadar gömüldük ki, ilişkilerimizi birer kaleye dönüştürdük. Karşımıza çıkan insanları anlamaya çalışmak yerine, onları hızlıca etiketleyip zihnimizin çekmecelerine fırlatıyoruz: “Bu çok bencil”, “Şu çok toksik”, “O zaten hep böyle yapar”, “Onun takıntıları bellidir.” İnsanları tıpkı arızalanmış bir cihaz gibi dışarıdan bakıp arıza tespitiyle çözmeye çalışıyoruz. Felsefede Erklären denen o soğuk, mesafeli bakışa sığınıyoruz aslında; yani insanı bir laboratuvar nesnesi, bir doğa olayı gibi neden-sonuç ilişkilerine indirgiyoruz. Oysa insan bir makine ya da formül değildir; sadece dışarıdan bakarak çözülemez.

​Eskilerin "anlama sanatı" dedikleri şey, aslında çok basit ve insani bir yaklaşımdan ibarettir: Kendi pencerenden çekilip, başkasının gecesine misafir olmayı göze almak. Alman felsefe geleneği Verstehen der buna; yani karşındakini sadece dışarıdan bir gözle izlemek değil, onun fırtınasında ıslanmayı göze alıp hissettiklerini kendi kalbinde yeniden yaşatabilmektir bu.

​Bir arkadaşınız randevuya geç kaldığında ya da sevdiğiniz insan bir tartışmada sesini yükselttiğinde, ona hemen bir "arıza tespiti" yapmak en kolayıdır. Zor ama güzel olanı, o öfkenin ya da ilgisizliğin arkasındaki yorgunluğu, geçmişten kalan bir çocukluk yarasını, o günün getirdiği yükü görebilmektir. Karşındakini haklı ya da haksız ilan etmek için değil, sırf onun içindeki o insanı merak ettiğin için dinlemektir.

​Bugün ilişkilerimizin neredeyse tamamı ekrandaki soğuk harflerden ibaret. Bir WhatsApp mesajındaki nokta işareti, eksik bir emoji ya da iki dakika geç gelen bir cevap yüzünden dünyaları yıkıyoruz. İronik bir şekilde, tarihin en çok yazışan ama kelimelerin ruhunu en çok kaçıran toplumu oldu modern insan. Bir insanın attığı tek bir mesaja bakıp "Beni artık sevmiyor" demek, bir kitabın sadece tek bir kelimesine bakıp bütün romanı çöpe atmaya benzer. Oysa o insanın hayatının bütününe, o anki iş stresine, hayatla olan o günkü kavgasına bakabilsek, kelimelerin arkasındaki o sessiz imdadı ya da yorgunluğu kolayca okuyabileceğiz.

​İşte o kelimelerin arkasındaki sessiz imdadı okuma ve hayatı yorumlama yolculuğudur Hermeneutik. Bize bir cümlenin anlamının, o insanın hayat hikayesinin bütününden ayrı tutulamayacağını fısıldar. İlişkilerimizi çoğunlukla bir haklılık savaşı gibi yaşıyoruz. "Benim doğrum senin doğrunu döver" aromalı kavgalarda iki taraf da kendi kalesinin surlarını yükseltiyor.

​Oysa felsefeci Gadamer’in hatırlattığı gibi, gerçek bir yakınlık iki farklı insanın kendi doğrularını esnetip ortada yeni bir gökyüzü inşa etmesiyle başlar. Horizontverschmelzung, yani ufukların o büyülü kaynaşması tam da budur. Benim hayata baktığım pencerem ile senin baktığın pencere bir araya gelir, birbirini ezmeden yeni ve daha geniş bir ortak bakış açısı doğurur. Karşındaki insanı, keşfedilmeyi bekleyen bir coğrafya, okunmayı bekleyen gizemli bir günlük gibi görebildiğin an, aradaki o soğuk uçurumlar kapanır.

​Kendi doğrumuzun mutlaklığına olan inancımız, bizi başkalarının sıcaklığından mahrum bırakıyor. Bir insanı gerçekten anlamaya çalışmak, kendi egomuzun güvenli sınırlarından çıkıp bir başkasının bilinmezliğinde kaybolmayı göze almaktır. Bu bir zayıflık değil; aksine, modern insanın gösterebileceği en saygın duruşlardan biridir.

​Hayat, bizi birbirimize bağlayan o görünmez köprüleri fark ettiğimizde güzelleşir. Modern dünyanın o narsist yalnızlığından kurtulmanın yegane yolu, insanı nesneleştirip açıklamayı bırakıp ona sadece insan olduğu için, şefkatle ve derin bir merakla bakabilmektir. Çünkü nihayetinde insan, insana iyi gelir.