Türkülerimizde turnaya öyle çok rastlarız ki… 

Kimi zaman uzaktaki bir sevgiliye hal hatır sorar, kimi zaman da burnumuzda tüten memleketten küçücük bir haber getirir. Peki, durup düşündünüz mü hiç: Neden başka bir kuş değil de turna? İnsanlar neden içlerini yakan o kocaman özlemleri bu kuşa emanet etmiştir?

Bunun yanıtını biraz turnanın doğasında, en çok da bizim ona yüklediğimiz anlamlarda aramak gerek. Turnalar, gözümüzün alamayacağı kadar uzun yollar aşan göçmen kuşlar. Bir diyardan kalkıp başka bir diyara yaptıkları o yolculuklar, onları hep ulaşılmaz yerlerle bağdaştırmış. Anadolu insanının o hayal gücü geniş, samimi dünyasında turna; kendisinin gidemediği yerlere kanat çırpan, geride kalanlarla gurbete düşenler arasında gizli bir köprü kuran sırdaş bir kuşa dönüşmüş. Halk şiirlerinde ve türkülerde hasretin, gurbetin ve haber getirip götürmenin en zarif simgesi olup çıkmış.

“Turnam Gidersen Mardin'e” türküsünü dinlerken bu hissi o kadar net alırsınız ki. Turnadan, Mardin yollarına düştüğünde yâre selam götürmesi istenir. Küçücük bir kuşa fısıldanan bu sözlerin ardında aslında bir ayrılık hikâyesi gizlidir. İnsan sevdiğinin yanına varamıyor, sesini duyuramıyorsa; hiç değilse içindeki o buruk selamın adrese ulaşmasını ister. Turna burada sıradan bir kuş olmaktan çıkar; insanın kendi adımlarıyla aşamadığı dağları, yolları aşma umuduna dönüşür.

“Turnalar (Gurbet Ellerinde Kaldım)” türküsünde ise yüzümüzü memlekete döneriz. Gurbetin soğukluğunda tek başına kalan insan, yolları sılaya düşerse turnalardan bir haber, bir nefes ister. Çünkü memleket hasreti dediğimiz şey, sadece doğduğun toprağı özlemek değildir ki. Çocukluğunun geçtiği o mekânları, sofrayı paylaştığın dostları, alışıp benimsediğin hayatı geride bırakmaktır. Bazen insan neyi özlediğini bir bir kelimelere dökemez; sadece oraya ait tanıdık bir ses, sıcak bir nefes duymak ister.

​Tabii ki gökyüzünde süzülen başka göçmen kuşlar da var. Peki, turnayı gönlümüzde bu kadar özel bir yere taşıyan ne? Bunun tek bir cevabı yok. Zarif görünüşü, ömür boyu eşine olan bağlılığı ve doğadaki vakur duruşu, ona zamanla çok daha derin anlamlar yüklememizi sağlamış. Turna, halk kültürümüzdeki yerini alırken semahlarımıza da ilham vermiş; bir kuştan öte güzelliğin, bağlılığın ve manevi değerlerin simgesine dönüşmüştür. Böylece uzaklarla haberleşmenin ve ayrılık acısının ortak dili hâline gelmiştir. Burada önemli olan kuşun uçtuğu rotadan ziyade, insanın onun süzülüşünde ne gördüğüdür. İnsan, kendi içindeki dile getiremediği hasreti turnanın kanadına yüklemiş; söyleyemediklerini ona emanet etmiştir.

​Bugün artık birinden haber almak için gözümüzü gökyüzüne dikip turnaların yolunu gözlemiyoruz elbette. Ekrandaki tek bir tıkla dünyanın diğer ucundaki birine ulaşabiliyor, iki kelimeyle durumumuzu bildirebiliyoruz.  Bazen kuru bir mesaj atmak içimizdeki o boşluğu doldurmaya yetmiyor. Özlediğimiz insanın sesindeki sıcaklığı duymak, hatırlandığımızı hissetmek, aradaki mesafe ne olursa olsun kalplerin yakın olduğunu bilmek istiyoruz. Teknoloji baş döndürücü bir hızla değişti  insanın o en temel ihtiyacı, yani samimi bir bağ kurma arzusu hep aynı kaldı.

​Turnanın türkülerimizde hâlâ kanat çırpmaya devam etmesi belki de tam olarak bundandır. O, müzede sergilenen eski bir gelenek değil; insanın ulaşamadığı yere ulaşma, sesini duyurma isteğinin canlı bir hatırlatıcısı. Bir zamanlar turnanın kanadına bırakılan selamlar bugün dijital yollarla gidiyor olabilir. Fakat bazı duygular hâlâ kelimelere sığmıyor, bazı özlemler hâlâ derinlerden gelecek bir haber bekliyor.

​Turnalar  gökyüzünün o sonsuz maviliğinde yolculuklarını sürdürüyor Bizler de kimi zaman bir dostumuza, kimi zaman  bir sevdalıya söyleyemediklerimizi, çalan bir türkünün sözlerinde bulmaya devam ediyoruz.